01Fes kaç günde gezilir?+
2-3 gün ideal. 1. gün el-Bali medina (Bab Bou Jeloud + Bou Inania medresesi + Talaa Kebira souk + Al-Qarawiyyin + Al-Attarine + Chouara tabakhane). 2. gün Fes Jdid (Kraliyet Sarayı kapıları + Mellah + Ibn Danan Sinagogu) + Nejjarine + Marinid mezarları gün batımı. 3. gün zanaat alışverişi + Meknes & Volubilis günübirlik. 1 gün sadece medina kalbi için yeter; 4-5 gün Chefchaouen + Ifrane eklenir.
02Fas'a Türk vatandaşı vize gerekiyor mu?+
Hayır — Türk vatandaşları Fas'a 90 güne kadar VİZESİZ girer (turistik/iş). Pasaportun en az 6 ay geçerli olması yeterli. 90 günden fazla kalış için oturum/vize gerekir. Giriş-çıkışta pasaport damgalanır; dönüş bileti + konaklama sorulabilir.
03Fes'e Türkiye'den nasıl gidilir?+
Direkt uçuş genelde yok — İstanbul-Casablanca (THY direkt, ~5 saat) sonra Fes'e iç uçuş (~1 saat) veya ONCF treni (~3,5 saat, konforlu + ucuz). Bazı dönem Marakeş aktarmalı da olur. Round-trip €250-450. Fès-Saïss (FEZ) havalimanından merkeze taksi ~120-150 MAD (€11-14). Vize yok.
04Fes medinasında kaybolur muyum, rehber gerekli mi?+
Kaybolmak neredeyse kesin — ~9000 sokak, GPS çoğu yerde çalışmaz. Bu normaldir: yokuş aşağı inerseniz er ya da geç bir kapıya (Bab) çıkarsınız. İlk gün için lisanslı rehber (~€20-30/yarım gün) çok değerli — ana mekanları + souk mantığını öğretir. Sokakta 'rehberim' diyen yetkisiz kişilere takılmayın (komisyon tuzağı).
05Fes pahalı mı?+
Hayır — Fas'ın en hesaplı şehirlerinden, Avrupa'nın yarısı fiyat. Tajine €5-9, harira €2-4, orta riad €45, medrese €2-5, petit taksi €1-3. Günlük orta bütçe kişi başı €45; ekonomik €25 (hostel + sokak yemeği + ücretsiz mekanlar) mümkün. Para dirham (MAD, 1€≈10,7); souk ve küçük lokantalarda nakit şart, pazarlık kural.
06Fes'te ne yenir?+
Tajine (ağır pişen et-sebze yahnisi), pastilla (Fes'in imzası — tatlı-tuzlu yufka böreği), harira (çorba), couscous (Cuma günü), mechoui (kuzu), kebap. İçecek: şekerli nane çayı (atay). Türk için: helal (domuz yok), et-baharat ağırlıklı tatlar çok tanıdık. Riad restoranları + souk lokantaları + Café Clock öne çıkar.
07Al-Qarawiyyin'e girilebilir mi?+
Müslüman olmayanlar cami iç avlusuna giremez — kapıdan ve avludan bakılır, fotoğraf çekilir. Türk Müslüman gezginler namaza katılabilir (uygun kıyafetle). 859'da kurulan, dünyanın en eski hâlâ işleyen üniversitesi/camisi. Çevredeki Al-Attarine ve Bou Inania medreselerine ise herkes girebilir (€2-5) — asıl Marinid mimari şöleni oralarda.
08Chouara tabakhanesi nasıl ziyaret edilir, ücretli mi?+
Tabakhane çevre deri dükkanlarının teraslarından izlenir — teknik olarak ücretsiz ama dükkan nane dalı verir (koku için) ve 'bağış'/satın alma baskısı yapar. €1-2 (10-20 MAD) bahşiş yeterli, deri almak zorunda değilsiniz. Sabah erken renkler en canlı, koku daha az. Beyaz çukurlar kireç+güvercin gübresi, renkliler doğal boya (nar, safran, nane).
09Fes güvenli mi?+
Genel olarak güvenli — şiddet suçu nadir. Asıl 'risk' dolandırıcılık: sahte rehber, souk fahiş fiyat, tabakhane bağış baskısı, taksi sayaçsız. Kibarca 'la şukran' deyip yürüyün. Yankesicilik kalabalıkta olabilir (çantaya dikkat). Acil 19 (polis) / 15 (sağlık). Kadın gezgin için medinada gündüz güvenli; gece tenha sokaklardan kaçının, taksi kullanın.
10Fes'te en iyi manzara/gün batımı nerede?+
Marinid Mezarları + Borj Nord (kuzey tepesi) — tüm medina, minareler ve gün batımı panoraması ayaklar altında, ezan korosuyla muhteşem. Medinadan taksiyle ~15-20 MAD veya 20 dk yokuş yürüyüş. Ayrıca riad çatı terasları, Bab Bou Jeloud kafe terasları ve Nejjarine müzesi terası güzel manzara sunar. Akşam tepeye taksiyle çıkıp taksiyle dönün.
11Fes'ten hangi günübirlik turlar yapılır?+
Meknes (1 saat — imparatorluk şehri, Bab Mansour) + Volubilis (Roma kalıntıları UNESCO) birlikte tam gün; Ifrane + Azrou sedir ormanı (Barbar maymunları, 1 saat); Sefru (kiraz kasabası, 30 dk). Chefchaouen (mavi şehir, 4 saat) için en az 1 gece kalmak daha mantıklı. Meknes/Volubilis için ONCF treni + grand taxi veya organize tur (~€40-70) pratik.
12Fes'te ne alınır, pazarlık nasıl yapılır?+
Fes souk'u zanaatla ünlü: deri (babuş, çanta), el dövme bakır (Seffarine), Fes mavisi çini, oyma sedir ahşap (Nejjarine), argan yağı + doğal kozmetik, baharat + safran. Pazarlık zorunludur — ilk fiyat 3-5 kat şişirilir; %40-50'sinden başlayın, yürümeye hazır olun (genelde geri çağırırlar). Çay ikramı nezakettir, satın alma zorunluluğu değil. Birkaç dükkân kıyaslayın.
Semt
