Kapadokya Dışında Görülecek İç Anadolu

İç Anadolu deyince akla bozkır, monotonluk ve geçilip gidilen bir orta bölge gelir çoğu zaman. Yıllar içinde defalarca geçtikten ve sonunda durup baktıktan sonra bunun ne kadar haksız bir önyargı olduğunu gördüm. Kapadokya elbette eşsiz, ama bölgenin geri kalanı onun popülaritesinin gölgesinde kalan, kalabalıktan uzak, kültür ve doğa olarak çok katmanlı bir coğrafya.

Burada UNESCO listesinden Çatalhöyük, Divriği Ulu Cami ve Hattuşa gibi dünya çapında değerler var; bir yandan Salda ve Eğirdir gibi göllerle, Ihlara gibi vadilerle doğa tarafı güçlü. Üstelik mesafeler Kapadokya'ya çoğunlukla yakın olduğu için, klasik balon turuna birkaç gün ekleyerek bambaşka bir rota kurmak mümkün.

Bir uyarı da baştan yapayım: bu noktalar Kapadokya kadar 'hazır' değil. Turistik altyapı daha sade, toplu taşıma seyrek, bazı yerlerde sezon dışında her şey kapalı olabiliyor. Bu hem dezavantaj hem de bence asıl çekici taraf; çünkü kalabalık da o kadar az.

İç Anadolu, kıtasal bir iklimin tam ortasında: yaz sıcak ve kuru, kış soğuk ve bazı yerlerde karlı. Bu yüzden ilkbahar ve sonbahar bence açık ara en konforlu dönemler. Bozkır ilkbaharda kısa süreliğine yeşerir, göller ve şelaleler kar suyuyla dolar; sonbaharda ise hava berraklaşır, kültür gezileri için ideal bir serinlik olur.

Kış aylarında bazı yüksek kesimler ve göl çevreleri karla kaplanır; bu kimi yerlerde güzel manzara demek olsa da ulaşımı zorlaştırabilir. Konya, Amasya gibi şehir merkezleri kışın da gezilebilir ama göl ve vadi rotaları için ilkbaharı beklemek daha mantıklı. Yaz ortasında özellikle güneye yakın noktalarda sıcak yorucu olabilir, göller ise yüzme için cazip hale gelir.

Konya, İç Anadolu'nun kültürel ağırlık merkezi gibi. Şehrin kalbinde Mevlana Müzesi var; turkuaz kubbesiyle uzaktan tanınan, sakin ve saygılı bir atmosferi olan bir yer. Kalabalık olabiliyor ama yine de Mevlevi geleneğini en doğrudan hissettiğiniz nokta burası.

Konya'nın asıl etkileyici yanı, çok eski ve çok yeniyi bir arada barındırması. Şehrin dışındaki Çatalhöyük, UNESCO listesinde olan ve insanlığın en eski yerleşimlerinden sayılan bir Neolitik höyük; arkeolojiye meraklıysanız İç Anadolu'da kaçırılmaması gereken yer burası. Şehre yakın Sille ise eski bir Rum köyü dokusuyla yarım günlük güzel bir mola.

Biraz daha güneybatıya, Beyşehir Gölü'ne uzanırsanız ahşap direkli Eşrefoğlu Camii'ni görürsünüz; Anadolu'nun en önemli ahşap camilerinden biri. Göl kıyısı da nefes almak için iyi. Konya'yı kültür için bir-iki gün, çevresini eklerseniz biraz daha uzun planlamak gerekiyor.

Ihlara Vadisi, idari olarak Aksaray'da ve Kapadokya'ya oldukça yakın; ama atmosferi tamamen farklı. Kapadokya'nın açık, kuru vadilerinin aksine Ihlara, dibinden bir derenin geçtiği, yamaçları kayaya oyulmuş kiliselerle dolu, yemyeşil ve serin bir kanyon. Yürürken vadinin içinde olduğunuzu, üstte kalan bozkırla aranızda kalın bir kaya duvarı bulunduğunu hissediyorsunuz.

Vadi boyunca yürüyüş yapmak mümkün; çoğu kişi belirli bir noktadan inip Belisırma köyüne kadar yürüyor. Yürüyüşün sonunda ya da başında Selime Manastırı'nı görmenizi öneririm; kayaya oyulmuş devasa bir kompleks, Kapadokya'da gördüğünüz oyma yapıların adeta büyük boy versiyonu.

Ihlara, Kapadokya turuna eklenmesi en kolay yer çünkü zaten yakın. Ama buranın yeşilliği ve serinliği sayesinde, balonların kuru manzarasından sonra adeta bir kontrast molası gibi geliyor. Sıcak yaz günlerinde vadi tabanı belirgin biçimde daha serin oluyor.

İç Anadolu ve çeperindeki göller, bölgenin kültür ağırlığını doğayla dengeliyor. Eğirdir Gölü, Isparta'da uzun ve dingin bir göl; kıyısındaki Eğirdir kasabası, göle uzanan adasıyla huzurlu bir mola noktası. Yakınındaki Kovada ile birlikte doğa yürüyüşü için iyi bir bölge.

Salda Gölü, son yıllarda 'Türkiye Maldivleri' lakabıyla çok popülerleşti; beyaz kumu ve turkuaz suyuyla gerçekten çarpıcı. Ancak göl koruma altında ve yüzmek yalnızca belirli, sınırlı bir alanda mümkün. Popülerleşmesiyle birlikte kalabalıklaştı, bu yüzden sezon dışı ya da erken saatler bence daha keyifli.

Tuz Gölü ise tamamen farklı bir deneyim: ufka kadar uzanan beyaz bir tuz yüzeyi, özellikle ince su tabakası olduğunda ayna gibi yansımalar veriyor. Burada yüzmek söz konusu değil, daha çok manzara ve fotoğraf için durulan bir yer.

Amasya, İç Anadolu'nun kuzey eşiğinde, Yeşilırmak'ın iki yakasına kurulmuş şirin bir şehir. Asıl imzası, nehir kıyısındaki tarihi yalı evleri ile bu evlerin tam üstündeki kayalara oyulmuş kral kaya mezarları. Akşam ışıklandırmasıyla bu mezarlar şehrin üzerinde asılı duruyormuş gibi görünüyor; bence İç Anadolu'nun en fotojenik manzaralarından biri.

Sivas tarafında ise Divriği Ulu Cami öne çıkıyor; taş işçiliğiyle UNESCO listesine girmiş, kapılarındaki oymalarla görenleri şaşırtan bir yapı. Şehre biraz uzak ama bölgedeyseniz görmeye değer. Sivas çevresinde ayrıca Gökpınar Gölü gibi sakin doğa noktaları da var.

Bu iki şehir, klasik İç Anadolu rotalarına genelde girmiyor çünkü Kapadokya'dan biraz daha uzaktalar. Ama tam da bu yüzden daha az kalabalık ve daha otantik bir his veriyorlar. Amasya'yı kültür+atmosfer, Sivas'ı mimari hazine olarak düşünebilirsiniz.

Çorum'a bağlı Boğazkale'deki Hattuşa, Hitit İmparatorluğu'nun başkenti ve UNESCO Dünya Mirası listesinde. Burası klasik bir 'müze' değil; geniş bir alana yayılmış surları, kapıları ve tapınak kalıntılarıyla araçla dolaşılan açık hava arkeolojik bir alan. Aslan Kapısı, Kral Kapısı ve devasa surların izini sürmek, binlerce yıl önceki bir devletin merkezinde dolaştığınızı hissettiriyor.

Hattuşa tek başına bile yola çıkmaya değer ama biraz emek istiyor; alan büyük olduğu için araçla gezmek neredeyse şart, yürüyerek tamamı epey yorucu olur. Yakınındaki Yazılıkaya açık hava tapınağı da kaya kabartmalarıyla tamamlayıcı bir durak.

Bu nokta diğerlerine göre daha kuzeyde ve Kapadokya'dan uzakta; o yüzden çoğunlukla ayrı bir gün ya da Amasya-Çorum hattını birleştiren bir rotanın parçası olarak ele almak mantıklı.

Hattuşa, taşların arasında dolaşırken size kaç bin yıl öncesine baktığınızı sessizce hatırlatan ender yerlerden.

İç Anadolu'nun bu dağınık noktalarını gezmenin en pratik yolu, kendi aracınız ya da kiralık bir araç. Noktalar arası mesafeler bazen uzun, toplu taşıma ise özellikle göller ve vadiler için seyrek. Araç size esneklik veriyor; bir gölde durup bir kasabada konaklayıp ertesi sabah erkenden yola çıkmak ancak böyle rahat oluyor.

Rotayı bölgesel düşünmek gerekiyor çünkü her şey aynı kümede değil. Ihlara, Tuz Gölü ve Konya bir güney-orta küme oluştururken; Amasya, Sivas ve Hattuşa daha kuzeyde kalıyor. Salda ve Eğirdir ise batıya, Göller Yöresi'ne kayıyor. Hepsini tek seferde sığdırmaya çalışmak yerine, ilgi alanınıza göre bir-iki küme seçmek daha keyifli oluyor.

Sonuçta İç Anadolu'da ne aradığınıza bağlı olarak rotanız değişir. Kültür ve tarih sizi çekiyorsa Konya, Amasya, Divriği ve Hattuşa hattı doyurucu bir program sunar; bunların büyük kısmı UNESCO değeri taşıyan, derinlikli duraklar. Doğa ve dinginlik öncelikliyse Salda, Eğirdir ve Beyşehir gibi göllerle Ihlara Vadisi'ni birleştirmek daha tatminkâr olur.

İlk kez geliyorsanız ve zamanınız kısıtlıysa, Kapadokya'ya en yakın olan Ihlara-Selime ile Konya'yı eklemeyi öneririm; hem ulaşımı kolay hem de bölgenin hem doğa hem kültür yüzünü hızlıca gösteriyor. Daha fazla zamanınız varsa Amasya'yı ve Hattuşa'yı eklemek geziyi gerçekten zenginleştirir.

• Kültür ve mimari isteyene: Konya, Amasya, Divriği, Hattuşa
• Doğa ve göl isteyene: Salda, Eğirdir, Beyşehir, Ihlara
• Kapadokya'ya kısa ekleme yapana: Ihlara-Selime, Tuz Gölü, Konya
• Kalabalıktan kaçana: Amasya, Sivas, Hattuşa gibi kuzey noktaları

Hangi rotayı seçerseniz seçin, İç Anadolu'yu Kapadokya'dan ibaret sanmaktan vazgeçtiğiniz an, bölgenin asıl genişliğini keşfetmeye başlarsınız. Bence buranın çekiciliği tam da bu az bilinirliğinde gizli.