La Tomatina, San Fermin: İspanya'nın Çılgın Festivalleri

La Tomatina, Valencia yakınlarındaki Buñol kasabasında, genelde ağustosun son çarşambası yapılan dev bir domates savaşı. Belirli bir saatte, kamyonlarla getirilen tonlarca olgun domates kalabalığa boşaltılıyor ve yaklaşık bir saat boyunca herkes birbirine domates fırlatıyor. Sonuç: kıpkırmızı sokaklar ve kahkahalarla dolu bir kalabalık.

Bu, dünyanın en eğlenceli ve en absürt festivallerinden biri. Tamamen masum bir coşku; kimse kimseye zarar vermek için değil, sadece eğlenmek için orada. Ezilmiş domates (sert atmamak için) ve gözlük koruması temel kurallar.

La Tomatina artık bilet sistemiyle çalışıyor; katılımcı sayısı sınırlı olduğu için bileti önceden almak gerekiyor. Buñol küçük bir kasaba olduğu için çoğu kişi yakındaki Valencia'da kalıp festival günü trenle/otobüsle gidiyor.

Festivale eski, atmayacağın kıyafetlerle git (her şey domatese bulanacak), gözlüğünü koru (deniz gözlüğü ideal) ve değerli eşya götürme. Su geçirmez bir kılıfta telefon dışında bir şey taşımamak en iyisi. Sonrasında halk duşları/hortumlarla yıkanma imkânı oluyor.

San Fermin, Pamplona'da temmuz başında (genelde 6-14 Temmuz) yapılan, dünyaca ünlü boğa koşusunun (encierro) merkezinde olduğu bir festival. Her sabah, salınan boğalar şehrin dar sokaklarında, koşan kalabalıkla birlikte arenaya doğru ilerliyor. Katılımcılar geleneksel beyaz kıyafet ve kırmızı kuşak/fular giyiyor.

Boğa koşusu festivalin en bilinen kısmı olsa da, San Fermin bir hafta boyunca süren müzik, dans, havai fişek ve sokak şenliğiyle dolu. Koşuya katılmasan bile, festivalin coşkulu atmosferini izlemek başlı başına bir deneyim.

Açık olmak gerekirse: boğa koşusu ciddi tehlikelidir. Her yıl yaralanmalar, zaman zaman ölümler yaşanıyor. Koşmayı düşünüyorsan riski tam olarak anlamalı, kuralları bilmeli ve fiziksel olarak hazır olmalısın; alkollüyken kesinlikle koşulmaz.

Birçok ziyaretçi koşuya katılmadan, güvenli noktalardan (balkonlar, çitler arkası) izlemeyi tercih ediyor ve festivalin tadını böyle çıkarıyor. Etik bir not da var: boğa güreşi ve koşusu, hayvan hakları açısından tartışmalı; bu yönü de bilerek karar vermek önemli.

İspanya'nın festival zenginliği bu ikisiyle sınırlı değil. Valencia'nın Las Fallas'ı (dev maketlerin yakıldığı ateş festivali, mart), Sevilla'nın Feria de Abril'i (flamenko, at arabaları, nisan) ve sayısız yerel fiesta, ülkenin her köşesinde yıl boyu coşku sunuyor.

Yani İspanya'ya festival için gidiyorsan, takvimini bu etkinliklere göre ayarlamak bambaşka bir deneyim kapısı açıyor. Her bölgenin kendine has bir kutlaması var.

Her iki festival de İspanya'nın en yoğun dönemlerine denk geliyor; konaklama ve ulaşımı çok önceden ayırmak şart. Pamplona ve Buñol küçük yerler olduğu için çoğu kişi yakın büyük şehirde kalıp gidip geliyor. Festival günleri için eski kıyafet (Tomatina), beyaz-kırmızı kombin (San Fermin) ve rahat ayakkabı gerekiyor.

Sıcak yaz günlerinde bol su içmek, güneşten korunmak ve kalabalıkta dikkatli olmak önemli. Değerli eşyanı minimumda tutmak, bu yoğun ortamlarda en iyi koruma.

Birkaç pratik not: festival tarihleri sabit gibi görünse de (Tomatina ağustos son çarşamba, San Fermin temmuz başı) yılına göre teyit et. Bilet/rezervasyon gereken etkinlikler için erken davran. Kalabalıkta arkadaşlarınla buluşma noktası belirle.

Bu festivaller "bir kez yaşanır" deneyimler; ama herkesin tarzına uygun olmayabilir. Çılgın kalabalık ve yoğun temas seni zorluyorsa, izleyici olarak katılmak da tamamen geçerli ve keyifli bir seçenek.

La Tomatina sonrası baştan ayağa domatese bulanmış oluyorsun; bu yüzden lojistiği önceden düşünmek önemli. Buñol'da festival sonrası halk duşları ve hortumlarla yıkanma noktaları kuruluyor. Yedek kıyafetini su geçirmez bir poşette yakında bir yerde (emanet ya da çantada) bulundurmak hayat kurtarıyor.

San Fermin'de ise bir hafta süren festivalin yoğun temposu için dinlenme molaları planlamak gerekiyor; sabah koşusu, gündüz şenlik, gece eğlence şeklinde dolu bir program. İki festivalde de küçük yerleşimler olduğu için ulaşım ve dönüş planını önceden netleştirmek şart.

Bu festivaller, İspanya'yı keşfetmek için harika bir bahane. La Tomatina Valencia'ya yakın olduğu için festivali Valencia gezisiyle (Las Fallas mimarisi, sahil, paella'nın anavatanı) birleştirebilirsin. San Fermin ise Kuzey İspanya'ya (Bask bölgesi, San Sebastián, Bilbao) açılan bir kapı.

Yani festivali tek başına değil, bir İspanya rotasının parçası olarak planlamak seyahatten çok daha fazla keyif çıkarmanı sağlıyor. İspanya'nın tren ve otobüs ağı bu tür rotaları kolaylaştırıyor.

San Fermin'in merkezindeki boğa koşusu ve sonrasındaki boğa güreşleri, hayvan hakları açısından ciddi tartışmalı. Pek çok kişi festivalin müzik, dans ve sokak şenliği kısmının tadını çıkarırken boğa ile ilgili etkinliklere katılmamayı ya da onları desteklememeyi tercih ediyor. Bu, kişisel ve bilinçli bir tercih.

La Tomatina ise zararsız, eğlence odaklı bir festival; tek "etik" konusu, israfı azaltmak için zaten artık/standart dışı domateslerin kullanılması. Hangi festivale nasıl katılacağına, değerlerini de göz önünde bulundurarak karar vermek anlamlı bir yaklaşım.

Her iki festivalin de tarihi aşağı yukarı sabit: La Tomatina ağustosun son çarşambası, San Fermin ise temmuz başı (6-14 Temmuz). Bu tarihleri merkeze alıp İspanya rotanı kurmak mantıklı; ama yine de yılına göre teyit et.

Bu dönemler İspanya'nın hem en sıcak hem en yoğun zamanları; konaklama aylar öncesinden dolup pahalanıyor. Pamplona ve Buñol küçük yerler olduğu için çoğu kişi yakın büyük şehirde (San Fermin için Bask bölgesi şehirleri, La Tomatina için Valencia) kalıp gidip geliyor.

Sıcak yaz günlerine hazırlıklı git: bol su, güneş koruması ve kalabalık için sağduyu. Festivali bir İspanya turunun parçası yaparsan, tek etkinlik için gelmiş olmaktan çok daha doyurucu bir seyahat çıkıyor.

Özetle

İspanya festivalleri, iyi zamanlama ve bir rotayla çok daha keyifli. İspanya şehirleri için Valensiya rehberine bak.