Turistlerin Düştüğü 8 Dolandırıcılık ve Korunma

En klasik turist tuzaklarından biri havalimanı çıkışında ya da tren garında seni bekleyen "resmi görünümlü" ama aslında korsan olan taksilerdir. Bazıları taksimetreyi hiç açmaz, sona gelince fahiş bir rakam söyler; bazıları da taksimetreyi açar ama hızlı dönen, hileli bir cihaz kullanır. Birkaç kez bana tahmini ücretin iki üç katı söylendi ve havaalanı kalabalığında tartışmak istemediğim için bir keresinde fazla ödedim.

Bende işe yarayan en sağlam yöntem, mümkünse uygulama üzerinden çağırmak ya da resmi taksi durağındaki sıraya girmek oldu. Uygulamada fiyat genelde önceden belli oluyor ve plaka kayıtlı kalıyor. Uygulama yoksa, binmeden önce şoföre "taksimetreyle mi, sabit fiyat mı" diye soruyorum ve sabitse rakamı kapıyı açmadan netleştiriyorum.

Bu grup turist dolandırıcılık yöntemleri arasında en yaygın olanı. Biri sana "hediye" diye bir bileklik bağlamaya çalışır, bir dilekçe imzalatmak ister ya da elindeki haritayla yol sorar. Asıl amaç ellerini ve gözünü meşgul etmek; bu sırada bir ortağı cebine ya da çantana uzanır. Roma'daki ilk hatam tam buydu: bileklik bağlandı, sonra "bağış" istendi ve kaba görünmek istemediğim için ödedim.

Çözüm aslında basit ama uygulaması alışkanlık ister: eline hiçbir şey tutuşturulmasına izin verme ve yürümeye devam et. Birisi yaklaşıp bir şey uzattığında ellerimi cebime ya da çantamın üstüne koyup net bir şekilde "hayır" diyorum ve durmuyorum. Durmamak en güçlü silah, çünkü bu oyunlar seni bir saniye bile sabitlemeye ihtiyaç duyuyor.

• Sana doğru uzatılan hiçbir nesneyi (bileklik, gül, kuş yemi, broşür) alma.
• Kalabalıkta birden çok kişi aynı anda "yardım" ediyorsa bir adım geri çekil.
• Çantanı vücudunun önünde, eli üstünde tut; sırt çantasını öne çevir.

Bu oyunların hepsi seni bir an durdurmaya çalışır; durmadığın sürece çoğu daha başlamadan biter.

Popüler müze ve cazibe merkezlerinin önünde "sıra beklemeyin, biletiniz bende" diyen satıcılar olur. Bazıları gerçek ama komisyonla şişirilmiş fiyatla satar; bazıları ise tamamen geçersiz, sahte bilet verir. İçeri girince bilet okutulmayınca kapıda kalırsın ve satıcı çoktan kaybolmuştur. Aynı şey günübirlik turlar için de geçerli; ödeme yaptığın "ofis" ertesi gün ortada olmayabiliyor.

Ben artık bileti yalnızca resmi gişeden ya da kurumun kendi internet sitesinden alıyorum. Site adresini gitmeden not ediyorum, çünkü arama sonuçlarında resmi siteye çok benzeyen aracı sayfalar çıkabiliyor. Tur alacaksam da işletmenin fiziksel adresini, yorumlarını ve iptal koşullarını önceden kontrol ediyorum.

Kartla ilgili tuzaklar para çekme ve ödeme anında çıkıyor. Bunların başında DCC (kendi paranla ödeme) geliyor: ATM ya da POS cihazı sana "kendi para biriminde mi ödemek istersin" diye soruyor ve evet dersen çok kötü bir kurla işlem yapılıyor. Bir de fiziksel risk var: cihaza takılan kart kopyalama (skimming) aparatları ve üstüne yerleştirilen sahte tuş takımları.

Kuralım şu: para çekerken ya da öderken her zaman yerel para biriminde (örneğin euro, dolar) onaylıyorum, asla "Türk lirasıyla" seçeneğini seçmiyorum. ATM'yi bankaların kendi şubelerinin içinden ya da yanından kullanıyorum, kuytu köşelerdeki cihazlardan uzak duruyorum. Şifreyi girerken elimle klavyenin üstünü kapatıyorum ve cihazda oynar, gevşek bir parça varsa hiç kart sokmuyorum.

• Ödeme/çekim ekranında her zaman yerel para birimini seç.
• Mümkünse banka şubesi içindeki ATM'leri kullan.
• Yanında tek kart değil, ayrı yerde duran bir yedek kart bulundur.

Bir müzeye ya da camiye yaklaşırken "bugün kapalı", "öğle arası", "tören var" diyen yardımsever biri belirir ve seni "daha güzel" bir yere, çoğunlukla bir dükkâna, halı satıcısına ya da komisyon aldığı bir mekâna yönlendirir. Niyet iyi gibi görünür ama sonunda ya alışveriş baskısı altında kalırsın ya da gerçekte açık olan yeri kaçırırsın.

Ben açılış saatini ve durumu her zaman kurumun kendi kaynağından doğruluyorum; kapıya kadar gidip resmi tabelaya ya da görevliye bakmadan kimsenin sözüne göre rota değiştirmiyorum. "Teşekkür ederim, kendim bakacağım" deyip yürümek çoğu zaman yeterli oluyor. Gerçekten kapalıysa bile alternatifi ben seçerim, sokakta tanıştığım biri değil.

Turistik meydanların kenarındaki bazı mekânlarda menüde fiyat yazmaz ya da "günün özel" tabağı sözlü olarak önerilir; hesap geldiğinde rakam beklediğinin çok üstünde çıkar. Deniz ürünlerinde sık görülen bir oyun, fiyatın kilo üzerinden olması ve tabağın "tartılıp" abartılı bir tutara bağlanmasıdır. Garson sıcak davranır, sonra hesapta sürpriz yaşanır.

Oturmadan önce menüde fiyatların yazılı olduğundan emin oluyorum; yazılı değilse oturmuyorum. Garsonun sözlü önerdiği her tabağın fiyatını sipariş etmeden soruyorum ve "kilo başı" ifadesini duyunca tahmini toplam tutarı netleştiriyorum. Servis ücreti (couvert) menüde belirtiliyor mu, ona da bakıyorum.

Bazı şehirlerde sivil ya da yarı resmi kıyafetli kişiler kendilerini polis tanıtıp "sahte para kontrolü" veya "kimlik kontrolü" bahanesiyle cüzdanını ya da pasaportunu istiyor. Amaç ya cüzdandan para aşırmak ya da seni oyalayıp bir ortağına fırsat vermek. Çoğu zaman önce bir başkası sana "yol sorar", hemen ardından "polisler" belirir.

Burada bilmen gereken temel şey şu: gerçek polis sokak ortasında senden para istemez ve cüzdanını eline alıp saymaz. Ben böyle bir durumda cüzdanı vermiyorum, sakin ama kararlı bir şekilde "resmi kimliğinizi görmek istiyorum" diyor ve en yakın kalabalık yere, otele ya da bir mağazaya doğru yürüyorum. Kararsız görünmemek bu oyunu hızla bozuyor.

Gerçek görevli senden sokakta nakit istemez; para söz konusu olduğu an oyunu fark et ve kalabalığa yürü.

Nakit kullanırken iki yaygın oyun var. Birincisi para üstü hilesi: büyük bir banknot verirsin, satıcı kafa karıştıracak şekilde yavaş davranır, yanlış para üstü verir ya da "bu sahte" deyip banknotunu el çabukluğuyla değiştirir. İkincisi sokaktaki cazip kurla döviz bozdurma teklifleri; orada genelde hem kur kötüdür hem de tomarın içinden eksik ya da geçersiz para çıkar. Ayrıca kalabalık noktalarda gruplar halinde yaklaşıp dikkatini dağıtan çocuklar yankesicilik için kullanılabiliyor.

Ben para üstünü her zaman elimde sayarım ve büyük banknotları mümkünse kullanmam; küçük para bulundurmak bu hilenin önünü kesiyor. Döviz işlemini yalnızca resmi büro ya da bankada yapıyorum, sokak teklifini hiç değerlendirmiyorum. Bir grup çocuk ya da kişi ani şekilde etrafımı sararsa çantamı sıkıca tutup hızla açık alana çıkıyorum.

Sekiz yöntemi tek bakışta hatırlamak için kısa bir özet çıkardım. Geziden önce bir kez okuman, kalabalık bir meydana girdiğinde refleksinin daha hızlı çalışmasını sağlıyor. Aşağıdaki tabloyu telefonuna kaydedebilir, şüpheli bir an yaşadığında hızlıca göz atabilirsin.

Tüm bu yöntemlerin altında ortak birkaç koruma var: kalabalıkta çantanı önde ve elin üstünde tut, yanında az nakit ile yedek bir kart bulundur, değerli eşyayı otel kasasında bırak, fiyatı peşin konuş ve gerektiğinde sakin ama net bir "hayır" de. Bunlar abartı tedbir değil; sadece bir gezginin kalabalıkta rahat dolaşmasını sağlayan basit alışkanlıklar. Panik yapmana gerek yok, farkında olman yeterli.